Hindi mo basta maipagigiba. Kung nagtayo ang kapitbahay nang may mabuting hangarin — iyon ay, akala niya kanya ang lupa — ikaw bilang may-ari ang may pagpipilian: angkinin mo ang gusali matapos bayaran ang halaga nito, o pilitin siyang bilhin ang lupang sinasakop. Kung mas malaki nang husto ang halaga ng lupa kaysa sa gusali, maaaring upa na lang ang bayad niya sa iyo.
Ito ang pinakamasakit na klase ng away sa lupa: may bahay na, may nakatira na, at ikaw ang may titulo. Hindi ito nalulutas sa pamamagitan ng backhoe. May mahusay na sistema ang batas dito, at ang unang hakbang ay tanungin kung anong hangarin ang nagtayo.
Ang Susing Tanong: Mabuti Ba ang Hangarin
Ang lahat ay umiikot dito.
- Mabuting hangarin — naniwala siyang kanya ang lupa, halimbawa dahil sa maling sarbey o lumang tulos; may proteksyon siya sa batas;
- Masamang hangarin — alam niyang hindi kanya at nagtayo pa rin; mas mahina ang posisyon niya at maaaring mawala ang itinayo nang walang kabayaran; at
- Pinabayaan mo — kung alam mo at hindi ka tumutol habang itinatayo, maaari kang ituring na kapwa may pananagutan.
Ang Pagpipilian Mo Bilang May-ari ng Lupa
Kapag mabuti ang hangarin ng nagtayo, ikaw ang pumipili — hindi siya.
- Angkinin ang gusali — magbayad ka ng kaukulang halaga at sa iyo na ang itinayo;
- Ipabili ang lupa — piliting bilhin niya ang bahaging sinasakop sa makatarungang halaga; at
- Upa — kung mas malaki nang husto ang halaga ng lupa kaysa sa gusali, hindi siya mapipilit bumili; ang isasaayos ay upa.
Ang Tamang Pagkakasunod-sunod
- Magpakuha ng relocation survey para malaman ang eksaktong sakop;
- Magpadala ng nakasulat na paunawa at alok ng kasunduan;
- Dumaan sa barangay para sa pagsasaayos;
- Kung walang kasunduan, ihain ang aksyon sa korte at hilingin ang naaangkop na remedyo; at
- Kunin ang tasa ng halaga ng lupa at ng gusali — ito ang magiging sentro ng usapin.
Praktikal na Payo
- Kumilos agad kapag nakita mo ang pagtatayo — ang pagtutol habang ginagawa pa ay malakas na ebidensya;
- Huwag magbanta ng paggiba; ito ang unang gagamitin laban sa iyo;
- Isaalang-alang ang praktikal na kasunduan: bilhin niya ang bahaging sinasakop at ipa-subdivide; at
- Itala ang lahat — petsa ng pagkatuklas, litrato, sulat, at sagot niya.
Paano Tuusin ang Halaga
Anuman ang piliin mong remedyo, ang usapin ay babagsak sa mga numero. Ihanda ang mga sumusunod bago ka makipag-usap o maghain ng kaso.
- Halaga ng lupa kada metro kuwadrado sa lugar, batay sa mga aktwal na benta;
- Sukat ng bahaging sinasakop ayon sa relocation survey;
- Halaga ng estruktura na nakapatong, batay sa tasa;
- Pinsala sa natitirang lupa — halimbawa, nahati o naging mahirap gamitin;
- Makatuwirang upa para sa panahong ginamit niya ang bahaging iyon; at
- Gastos sa sarbey at tasa na maaaring isama sa hiling mo.
Kapag may malinaw kang numero, mas madali ang kompromiso. Ang pinakakaraniwang praktikal na wakas ng ganitong kaso ay hindi paggiba kundi ang pagbili ng nakasakop sa bahaging sinasakop niya, kasabay ng subdivision ng titulo. Ito ang solusyong madalas pinakamura para sa dalawang panig: nakukuha mo ang halaga ng lupa mo, nananatili siya sa bahay niya, at natatapos ang usapin nang walang taon-taong gastos sa kaso at walang sirang relasyon sa magkabilang pamilya.
Frequently Asked Questions
Puwede ko bang ipagiba agad ang bahay na nasa lupa ko? Hindi basta-basta, lalo na kung mabuti ang hangarin ng nagtayo. Ikaw ang may pagpipilian sa ilalim ng batas, pero kailangan itong dumaan sa kasunduan o sa korte, hindi sa sariling paggiba.
Paano kung alam ng kapitbahay na hindi kanya ang lupa? Kung masama ang hangarin niya, mas mahina ang kanyang posisyon at maaaring mawala ang itinayo nang walang kabayaran, at maaari ka pa ring humingi ng danyos.
Sino ang magtatasa ng halaga ng bahay at lupa? Karaniwang gumagamit ng lisensyadong appraiser, at maaaring gamitin din ang mga talaan ng Assessor. Sa korte, ang ebidensya ng dalawang panig ang pagbabatayan ng hukom.
Paano kung maliit lang ang nasakop, halimbawa ilang pulgada? Kahit maliit, may karapatan ka pa rin. Sa praktika, karaniwang kompromiso ang paglilipat ng bahagi ng estruktura o ang pagbili ng maliit na bahaging sinasakop.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may estrukturang sumasakop sa lupa mo, mahalagang tama ang unang hakbang para hindi ka mapunta sa maling panig. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.