Ang shares ay bahagi ng gross estate at kailangan ng eCAR bago mailipat. Para sa mga nakalista sa palitan, ang batayan ng halaga ay ang presyo sa araw ng kamatayan. Para sa hindi nakalista, may mga panuntunan ang BIR sa pagtatakda ng halaga batay sa mga aklat ng korporasyon. Pagkatapos ng eCAR, ang corporate secretary ang magtatala ng paglilipat sa stock transfer book at maglalabas ng bagong sertipiko.
Sa mga pamilyang may negosyo, ito ang pinaka-sensitibong bahagi ng settlement. Ang shares ay hindi lang pera — ito ay boses sa korporasyon, at ang paglilipat nito ay nagbabago ng balanse ng kapangyarihan sa loob ng kompanya.
Ang Halagang Gagamitin
- Nakalista sa palitan — ang presyo sa araw ng kamatayan ang batayan; kung walang kalakalan sa araw na iyon, may panuntunan para sa pinakamalapit na petsa;
- Hindi nakalista, ordinaryong share — may mga panuntunan ang BIR na nakabatay sa mga aklat ng korporasyon at sa halaga ng ari-arian nito;
- Preferred shares — may sariling paraan ng pagtatakda ng halaga; at
- Ang audited financial statements ng korporasyon ang karaniwang hinihingi bilang batayan.
Dito madalas nagulat ang pamilya: ang shares sa isang maliit na family corporation na may lupa ay puwedeng napakalaki ng halaga sa mata ng BIR.
Ang Proseso ng Paglilipat
- Isama ang shares sa estate tax return at bayaran ang buwis;
- Kunin ang eCAR na sumasaklaw sa shares;
- Isumite sa corporate secretary ang eCAR, ang orihinal na stock certificate, ang settlement document, at ang death certificate;
- Itatala niya ang paglilipat sa stock transfer book at maglalabas ng bagong sertipiko sa pangalan ng mga heirs; at
- Kung nasa broker o depository ang shares, sundin ang kanilang sariling proseso.
Ang Mga Sensitibong Isyu
Bantayan ang mga sumusunod:
- Right of first refusal sa articles o by-laws — may mga korporasyong may probisyon na dapat munang ialok sa ibang stockholder;
- Kasunduan ng mga stockholder na nagtatakda kung ano ang mangyayari sa kamatayan ng isa;
- Ang boses sa board — ang paghahati ng shares sa maraming heirs ay puwedeng magpahina sa posisyon ng pamilya; at
- Dividends na naipon bago at pagkatapos ng kamatayan — may pagkakaiba sa pagtrato.
Ang Pamilyang Korporasyon: Ang Tunay na Laban
Sa mga negosyong pamilya, ang paglilipat ng shares ay bihirang usaping teknikal lamang. Ang tunay na tanong ay kung sino ang mamamahala pagkatapos.
Kapag nahati ang shares ng namatay sa lima niyang anak, ang dating iisang boses ay nagiging lima. Kung ang namatay ang may kontrol ng kompanya, puwedeng mawala ang kontrol na iyon dahil lang sa paghahati. Ang mga ibang stockholder na hindi kabilang sa pamilya ay maaaring biglang maging mayorya.
May mga paraan ng paghahanda habang buhay pa ang may-ari:
- Isang kasunduan ng mga stockholder na nagtatakda kung ano ang mangyayari sa kamatayan ng isa;
- Isang probisyon sa huling habilin na nagsasabi kung sinong anak ang tatanggap ng shares at paano babayaran ang iba;
- Isang buy-sell arrangement na may pondong nakalaan; o
- Ang pagbibigay ng shares sa isang anak at ng ibang uri ng ari-arian sa iba.
Kung wala nito at namatay na ang may-ari, ang natitirang pagpipilian ay ang kasunduan sa pagitan ng mga heirs bago ang pamamahagi — at doon mahalaga ang maagang pag-uusap.
Praktikal na Payo
- Humingi agad sa corporate secretary ng sertipikasyon ng bilang ng shares ng namatay;
- Kunin ang audited financial statements na nakaayon sa taon ng kamatayan;
- Basahin ang articles at by-laws bago magplano ng hatian;
- Kung pamilyang negosyo ito, isaalang-alang ang maagang plano habang buhay pa ang may-ari.
Frequently Asked Questions
Paano tinatakda ang halaga ng shares sa maliit na kompanya? May mga panuntunan ang BIR na nakabatay sa mga aklat ng korporasyon at sa halaga ng ari-arian nito. Karaniwang hinihingi ang audited financial statements bilang batayan.
Puwede bang laktawan ang eCAR sa shares? Hindi. Hindi dapat itala ng corporate secretary ang paglilipat nang walang eCAR, at may pananagutan siya kung gagawin niya.
Ano ang mangyayari sa boses namin sa kompanya? Nahahati ang shares sa mga heirs, kaya nahahati rin ang boto. Kung mahalaga ang pagkakaisa, isaalang-alang ang kasunduan ng mga heirs o ang maagang plano ng may-ari.
Kasama ba ang dividends? Ang mga dividend na dineklara at dapat bayaran bago ang kamatayan ay bahagi ng estate. Ang mga dineklara pagkatapos ay may ibang pagtrato, kaya suriin ang petsa ng deklarasyon.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may shares sa negosyo ang inyong yumaong mahal sa buhay, matutulungan namin kayo sa valuation at sa paglilipat. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.