Depende sa pagkakasulat. Kung basta mo lang tinatalikuran ang iyong parte nang hindi tinutukoy kung kanino, ito ay repudiation at karaniwang walang donor's tax — ang parte mo ay dumadaloy sa ibang heirs ayon sa batas. Kung sinabi mong ibinibigay mo ito sa isang partikular na tao, ito ay donasyon at may donor's tax. Isang pangungusap sa deed ang pagkakaiba ng malaking gastos.
Ito ang isa sa pinakamahal na pagkakamaling nakikita namin sa mga deed na ginawa nang walang abogado. Pareho ang layunin ng dalawang magkapatid — iiwan ng isa ang parte niya — pero ang paraan ng pagkakasulat ang nagpapasya kung may bayaran ka pang buwis o wala.
Ang Dalawang Pagkakasulat
- “Tinatalikuran ko ang aking parte sa estate” — walang tinukoy na tumatanggap; ang parte mo ay napupunta sa ibang heirs ayon sa hanay ng batas; ito ay repudiation at karaniwang walang donor's tax;
- “Ibinibigay ko ang aking parte kay [pangalan]” — may tinukoy na tumatanggap; ito ay donasyon at may donor's tax;
- “Ibinibigay ko ang parte ko kapalit ng halagang X” — ito ay bentahan ng hereditary rights, may sariling buwis at may dokumentaryong bayarin; at
- Walang bisa ang pagtatago — sinusuri ng BIR ang mismong laman ng dokumento, hindi ang pamagat nito.
Bakit Ganito ang Panuntunan
Sa repudiation, itinuturing ka ng batas na parang hindi kailanman naging heir. Hindi mo naman naging pag-aari ang parte, kaya wala kang naibigay — walang donasyong nangyari. Sa specific waiver naman, tinanggap mo muna ang parte at saka mo ipinasa sa napili mo. Dalawang hakbang iyon: minana mo, at ipinamigay mo. Ang pangalawang hakbang ang binubuwisan.
Kailan Hindi Ka Makakaiwas
May mga sitwasyong kahit general renunciation ang isulat mo, tinitingnan pa rin ito bilang donasyon:
- Kapag ikaw lang ang nag-waive sa maraming heirs at malinaw sa ibang dokumento na iisa ang tatanggap;
- Kapag may kasabay na kasunduan na nagsasabi kung kanino ito mapupunta;
- Kapag hindi mo talaga heir status ang tinatalikuran kundi isang partikular na ari-arian sa hatian; at
- Kapag may natanggap kang kapalit — kahit hindi nakasulat, kapag napatunayan.
Ang Tatlong Paraan, Magkakaibang Gastos
Kung ang gusto ninyo ay mapunta sa isang kapatid ang parte mo, tatlo ang legal na daan at magkakaiba ang halaga. Ipa-compute ang tatlo bago pumili:
- General renunciation — walang donor's tax, pero ang parte mo ay hahatiin ng lahat ng natitirang heirs, hindi lang ng isang kapatid; angkop lang ito kung isa lang ang natitira;
- Donasyon — tumpak na napupunta sa napili mo, pero may donor's tax na anim na porsyento sa halagang lampas sa taunang exempt na bahagi;
- Bentahan ng hereditary rights — may capital gains tax at documentary stamp tax, pero may aktwal kang natatanggap na halaga.
Sa maraming pamilya na tatlo o apat ang magkakapatid, ang general renunciation ay hindi umuubra dahil hindi nito nakukuha ang tunay na layunin — mahahati pa rin ito sa iba. Sa mga ganoong kaso, ang tanong ay hindi kung paano makaiwas sa buwis kundi kung alin ang pinakamurang paraan para maabot ang gusto ninyong resulta. Mas mabuting harapin ito nang tapat kaysa magsulat ng dokumentong tinutugunan lang ang buwis at hindi ang totoong kasunduan.
Praktikal na Payo
- Kung ang hangarin mo talaga ay bigyan ang isang partikular na kapatid, magpakonsulta kung alin ang mas mura: donasyon ngayon o mas malaking parte niya sa hatian;
- Huwag pumirma ng deed na hindi mo naiintindihan ang salita — hilingin ang salin sa Tagalog;
- Bayaran ang donor's tax sa loob ng itinakdang panahon kung donasyon nga — may surcharge at interes ang huli;
- Itago ang kopya ng lahat ng deed at ng patunay ng bayad para sa hinaharap na paglilipat ng titulo.
Frequently Asked Questions
Paano kung sabihin ko lang na tinatalikuran ko ang parte ko? Kung walang tinukoy na tumatanggap, ito ay repudiation at karaniwang walang donor's tax. Ang parte mo ay dumadaloy sa ibang heirs ayon sa hanay ng batas.
Malalaman ba ng BIR kung kanino napunta? Nakikita nila ang buong deed at ang hatian. Kung malinaw na iisang tao ang tumanggap ng iyong parte dahil sa mismong kasulatan, itinuturing nila itong donasyon.
Magkano ang donor's tax? May solong rate na inilapat sa mga regalo sa loob ng isang taon na lampas sa itinakdang exempt na bahagi. Ang laki ay depende sa halaga ng parteng ibinigay, kaya ipa-compute ito bago pumirma.
Puwede bang ibenta ko na lang ang parte ko sa kapatid ko? Puwede. Ito ay bentahan ng hereditary rights na may sariling buwis. Minsan mas mura ito, minsan mas mahal — ipa-compute ang dalawang opsyon.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may waiver kayong gagawin sa settlement ng mana, matutulungan ka naming isulat ito sa paraang hindi lumilikha ng dagdag na buwis. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.