Kapag walang napagkasunduang rate, ang legal na interes ay anim na porsiyento (6%) kada taon, karaniwang binibilang mula sa araw ng iyong nakasulat na demand. Kailangang nakasulat ang stipulated interest para maningil nito — hindi sapat ang verbal na usapan. At kahit napagkasunduan, maaaring ibaba ng korte ang rate na sobra-sobra at hindi makatarungan.
Dalawang tanong ang laging magkasunod: magkano ang puwedeng singilin, at magkano ang puwedeng ipataw sa akin? Simple ang panuntunan, pero madalas maling ginagamit.
Kailangang Nakasulat ang Interes
Malinaw ang panuntunan sa Civil Code: walang interes na dapat bayaran maliban kung tahasang napagkasunduan nang nakasulat. Kaya ang “napag-usapan naman natin na may 5% kada buwan” ay walang bisa kung wala sa papel. Kung wala kang nakasulat na rate, hindi ka makakasingil ng stipulated interest.
Ang Legal na Interes: 6% Kada Taon
Kapag walang nakasulat na rate, ang inilalapat ay ang legal na interes na anim na porsiyento (6%) kada taon. Ganito rin ang ipinapataw sa halagang iniutos ng korte, mula sa pagiging pinal ng hatol hanggang sa lubos na mabayaran. Sa mga obligasyong pera, ang bilang ay karaniwang nagsisimula sa araw ng nakasulat na demand, hindi sa araw ng pagkakautang.
Kapag Mataas ang Napagkasunduang Rate
Hindi na nagtatakda ng ceiling ang batas sa interes — suspendido na ang lumang usury ceiling. Pero hindi ito walang hangganan. Ang mga korte ay may kapangyarihang ipawalang-bisa ang rate na hindi makatarungan at sobra-sobra (unconscionable) at palitan ito ng legal na interes. Ang mga rate na umaabot sa napakalaking porsiyento kada buwan, lalo na kapag pinatong pa ang penalty at surcharge, ang madalas na tinitingnan ng korte.
Kapag ibinaba ang rate, hindi nawawala ang utang — ang principal ay dapat pa ring bayaran. Ang binabago lang ay ang gastos.
Interes, Penalty, at Compounding
- Ang interes ay bayad sa paggamit ng pera;
- Ang penalty o surcharge ay parusa sa pagkaantala;
- Ang compounding — interes sa interes — ay hindi awtomatiko. Kailangan itong napagkasunduan nang nakasulat o hiningi na sa korte; at
- Ang lahat ng ito ay dapat ibunyag ng nagpapautang sa ilalim ng Truth in Lending Act (RA 3765).
Paano Kinukuwenta ang Interes sa Hatol
May dalawang yugto ang interes kapag umabot sa korte, at madalas itong ipinagkakamali:
- Bago ang hatol — ang stipulated rate kung nakasulat at makatuwiran, o ang legal na interes mula sa araw ng nakasulat na demand kung walang kasunduan; at
- Pagkatapos maging pinal ang hatol — ang legal na interes na anim na porsiyento (6%) kada taon sa kabuuang halagang iniutos, hanggang sa lubos na mabayaran ito.
Ang praktikal na aral para sa may utang: hindi tumitigil ang orasan kahit tapos na ang kaso. Habang hindi ka nagbabayad, lumalaki pa rin ang halaga. Para sa nagpapautang naman: itago ang patunay ng petsa ng demand, dahil doon nagsisimula ang bilang.
Praktikal na Payo
- Sa promissory note, isulat ang rate nang malinaw at sabihin kung buwanan o taunan — ang malabong “5%” ay pagmumulan ng away;
- Humingi ng statement of account na may buwanang breakdown ng principal, interes, at penalty;
- Kung ang total mo ay ilang beses nang mas malaki kaysa sa hiniram, iyon ang senyales para ipasuri ito;
- Huwag pumirma ng bagong note na isinasama na ang lahat ng interes sa principal; at
- Sa negosasyon, madalas nag-a-waive ng interes at penalty ang creditor kapag mabilis ang bayad sa principal.
Frequently Asked Questions
Puwede bang singilin ako ng 10% interes kada buwan? Maaari nilang ipilit ito kung nakasulat, ngunit may batayan kang hilingin sa korte na ibaba ito bilang hindi makatarungan. Karaniwang pinapalitan ito ng legal na interes.
Kailan nagsisimula ang bilang ng interes? Sa mga obligasyong pera, karaniwan mula sa araw ng nakasulat na demand. Kung may takdang araw ng bayad sa kontrata at nakasaad na hindi na kailangan ng demand, mula sa araw na iyon.
May interes ba kahit walang nakasulat sa promissory note? Walang stipulated interest, ngunit maaaring magpataw ang korte ng legal na interes bilang danyos sa pagkaantala mula sa iyong demand.
Nawawala ba ang utang kapag ipinawalang-bisa ang interes? Hindi. Ang principal ay dapat pa ring bayaran. Ang epekto lamang ay ang pagbaba ng kabuuang halaga na sisingilin sa iyo.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung lumobo ang utang mo dahil sa interes at penalty, matutulungan ka naming suriin kung makatarungan ang singil. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.