Limang bahagi ang gastos: ang estate tax na 6% ng net estate, ang notarial fee sa deed of extrajudicial settlement, ang publikasyon sa pahayagan nang tatlong magkakasunod na linggo, ang bayarin sa Registry of Deeds sa paglipat ng titulo, at ang propesyonal na bayad kung may abogado. Ang pinakamalaki ay halos palaging ang estate tax, dahil porsiyento ito ng halaga ng naiwang ari-arian.
Kapag namatay ang magulang at walang habilin, at magkakasundo naman ang lahat ng anak, hindi na kailangang dumaan sa korte. Extrajudicial settlement ang tawag doon — mas mabilis at mas mura, pero hindi libre.
Ang mga Bahagi ng Gastos
- Estate tax — 6% ng net estate, ibig sabihin ang natitira matapos ibawas ang mga pinahihintulutang deduction. Ito ang halos palaging pinakamalaki;
- Notarial fee — sa deed of extrajudicial settlement, at kadalasang nakabatay sa halagang kasangkot;
- Publikasyon — sa pahayagan ng pangkalahatang sirkulasyon, minsan sa isang linggo sa loob ng tatlong magkakasunod na linggo; bayad ito sa diyaryo at nag-iiba ang presyo;
- Registry of Deeds — para sa annotation at sa paglalabas ng bagong titulo; at
- Abogado at incidental — kopya ng dokumento, certification, at pagpapadala.
Bakit Hindi Puwedeng I-quote nang Isang Beses
Dahil ang pinakamalaking bahagi ay porsiyento ng halaga ng naiwan. Ang estate na binubuo ng isang maliit na lote sa probinsiya at ang estate na may bahay sa lungsod at ilang bank account ay hindi magkatulad kahit pareho ang bilang ng tagapagmana.
Kapag maraming ari-arian sa iba't ibang lugar, dumarami rin ang certified true copy, ang tax clearance at ang Registry of Deeds na pupuntahan.
Ano ang Nagpapamahal Kapag Hinintay Pa
May takdang panahon mula sa pagkamatay para maghain ng estate tax return. Kapag lumagpas, may surcharge at interes na idinadagdag sa buwis, at lumalaki ito habang tumatagal. Ito ang dahilan kung bakit ang estate na hindi inayos sa loob ng ilang dekada ay minsan mas mahal pang ayusin kaysa sa halaga ng lupa mismo.
Ang mga Kondisyong Dapat Munang Matupad
Bago pa pag-usapan ang gastos, may tatlong kondisyon ang extrajudicial settlement. Una, walang naiwang huling habilin ang namatay. Ikalawa, walang naiwang utang, o kung meron man ay nabayaran na. Ikatlo, nagkakasundo ang lahat ng tagapagmana sa paghahati.
Kapag kulang ang isa sa tatlo, hindi ito ang tamang daan at masasayang ang gagastusin mo. Halimbawa, kapag may menor de edad na tagapagmana, may karagdagang proteksiyon ang batas at hindi puwedeng basta pumirma ang magulang para sa kanya sa lahat ng sitwasyon.
Kailangan ding pumirma ang lahat, kasama ang nasa ibang bansa. Doon pumapasok ang special power of attorney na isinagawa sa konsulado o may apostille, at may sariling gastos iyon. Ang deed na kulang ng isang pirma ay hindi lang mahina — puwede itong ipawalang-bisa sa hinaharap, at ang lahat ng nabayarang buwis at publikasyon ay masasayang kasama nito. Kaya ang unang gastos na dapat gawin ay ang tapat na pag-iisa-isa kung sino talaga ang mga tagapagmana.
Praktikal na Payo
- Ilista muna lahat ng ari-arian at utang ng namatay bago humingi ng tantiya;
- Kunin ang zonal value ng bawat lupa — doon nakabatay ang buwis, hindi sa presyong akala ninyo;
- Magpasiya ang lahat ng tagapagmana bago magnotaryo; ang deed na pinirmahan ng kulang ay may bitag sa hinaharap;
- Huwag ipagpaliban — ang naghihintay ay laging mas mahal.
Frequently Asked Questions
Ano ang pinakamalaking gastos sa extrajudicial settlement? Karaniwan ay ang estate tax, dahil 6% ito ng net estate. Ang notaryo, publikasyon at bayarin sa Registry of Deeds ay maliliit na bahagi lang kumpara rito.
Kailangan ba talaga ng publikasyon sa diyaryo? Oo. Ang deed of extrajudicial settlement ay dapat ilathala minsan sa isang linggo sa loob ng tatlong magkakasunod na linggo sa pahayagan ng pangkalahatang sirkulasyon.
Mas mura ba ito kaysa sa dumaan sa korte? Kadalasan, oo, dahil walang docket fee, walang mahabang paglilitis at walang bayad sa administrator. Pero puwede lang ito kung nagkakasundo ang lahat ng tagapagmana.
Lumalaki ba ang gastos kung matagal nang namatay ang may-ari? Oo. May surcharge at interes sa nahuling estate tax, at tumataas ito habang tumatagal, kaya mas mahal ang estate na dekada nang hindi inaayos.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may naiwang lupa ang magulang ninyo at gusto ninyong malaman ang tunay na gastos bago magsimula, matutulungan namin kayong ilista at tantiyahin ito. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.