Puwede, ngunit hindi awtomatiko. Ang batayan ay hindi ang pangalan ng sakit kundi kung may pangmatagalang kapansanan itong dulot sa kakayahang gumawa ng pang-araw-araw na gawain. Ang registry form ng kalusugan ay may kategorya para sa mga kondisyong dulot ng matagalang karamdaman, at may hiwalay na patakaran para sa mga pasyenteng may cancer. Ang assessment ng lisensyadong doktor ang mapagpasya.
Malaking tulong ang PWD ID sa gastos ng gamot at ospital, kaya karaniwan itong itinatanong ng mga pamilyang may kaanak na may matagalang sakit. Ang sagot ay nasa epekto ng sakit, hindi sa pangalan nito.
Ang Tamang Tanong
Ang Magna Carta for Persons with Disability (RA 7277) ay tumutukoy sa mga taong may pangmatagalang kapansanan sa pisikal, mental, intelektuwal o sensory na kakayahan na humahadlang sa buo at pantay na paglahok nila sa lipunan. Kaya ang tanong ay hindi "may cancer ba siya?" kundi "may pangmatagalang limitasyon ba itong dulot sa kanyang pang-araw-araw na gawain?"
Ang Mga Kategorya sa Registry
Sa registry form na ginagamit sa pag-isyu ng PWD ID, may mga nakatakdang kategorya na kinabibilangan ng:
- Kapansanan sa paningin, pandinig at pagsasalita;
- Kapansanan sa paggalaw at sa katawan;
- Kondisyong may kinalaman sa pag-iisip at pag-aaral;
- Kondisyong dulot ng matagalang karamdaman; at
- Mga bihirang sakit, na may sariling programa sa kalusugan.
May hiwalay ding patakaran ang pamahalaan para sa mga pasyenteng may cancer sa ilalim ng batas sa kontrol ng kanser, kaya sa maraming LGU ay tinatanggap ang medical abstract ng oncologist bilang basehan.
Ang Papel ng Doktor
Ang medical certificate o assessment ng lisensyadong doktor ang pinakamahalagang dokumento. Dapat nakasaad doon ang diyagnosis, ang tagal ng kondisyon, at ang epekto nito sa kakayahang gumawa ng pang-araw-araw na gawain. Kapag malabo ang certificate, karaniwang tinatanggihan ang aplikasyon — hindi dahil hindi karapat-dapat, kundi dahil kulang ang basehan.
Ang Bisa ng ID at ang Muling Pagsusuri
Sa mga kondisyong maaaring bumuti o lumala, karaniwang may takdang bisa ang PWD ID at may muling pagsusuri bago ang renewal. Hindi ito paghihigpit — ganito ang disenyo ng sistema para sa mga kondisyong nagbabago.
- Sa permanenteng kapansanan, karaniwang mas mahaba ang bisa ng ID;
- Sa kondisyong ginagamot, maaaring hingian ka ng bagong assessment sa renewal;
- Kung gumaling at wala nang pangmatagalang limitasyon, hindi na dapat gamitin ang ID; at
- Kung lumala, magpasuri muli — may mga benepisyong nakadepende sa antas ng kapansanan.
Panatilihing updated ang medical record. Ito ang batayan ng bawat renewal at ng anumang apela kung tinanggihan ka.
Praktikal na Payo
- Hilingin sa doktor na isulat ang functional limitation, hindi lang ang diyagnosis;
- Dalhin ang medical abstract at ang mga resulta ng pagsusuri;
- Itanong sa PDAO ng inyong lungsod kung anong porma ng certificate ang tinatanggap nila; at
- Kung tinanggihan ka, hingin ang nakasulat na dahilan at balikan ang doktor para sa mas malinaw na assessment.
Frequently Asked Questions
Puwede bang kumuha ng PWD ID ang may cancer? Puwede, batay sa assessment ng doktor at sa mga patakaran ng pamahalaan sa mga pasyente ng kanser. Ang batayan ay ang pangmatagalang epekto ng kondisyon sa pang-araw-araw na gawain.
Awtomatiko bang PWD ang may chronic illness? Hindi. Ang pangalan ng sakit ay hindi sapat. Kailangan ng assessment ng lisensyadong doktor na nagpapakita ng pangmatagalang limitasyon sa kakayahan ng pasyente.
Anong dokumento ang kailangan? Medical certificate o assessment ng lisensyadong doktor na nagsasaad ng diyagnosis, tagal ng kondisyon, at epekto nito sa pang-araw-araw na gawain, kasama ang medical abstract.
Ano ang gagawin kung tinanggihan ang aplikasyon? Hingin ang nakasulat na dahilan at balikan ang doktor para sa mas detalyadong assessment na nagsasaad ng functional limitation, hindi lang ng diyagnosis.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung tinanggihan ang aplikasyon ng inyong kaanak sa kabila ng malinaw na kondisyon, matutulungan ka naming ayusin ang dokumento at apela. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.