Hindi. Valid ang kontrata kahit hindi notaryado basta kumpleto ang consent, object, at cause. Pero may mga transaksyong hindi maipaparehistro o hindi tatanggapin ng ahensiya kung walang notarization — halimbawa ang benta ng lupa, special power of attorney, at chattel mortgage. At sa korte, ang notaryadong dokumento ay may presumption ng katotohanan.
Isa ito sa pinakamalaking maling akala sa negosyo: na hindi “legal” ang papel kung walang tatak ng notaryo. Ang totoo, ang notaryo ay hindi lumilikha ng bisa — nagbibigay ito ng lakas ng ebidensya.
Ang Pangkalahatang Panuntunan
Obligatoryo ang kontrata sa anumang porma basta kumpleto ang tatlong elemento nito. Kaya ang private document — kasunduang pirmado lang ng dalawang panig at ng saksi — ay may bisa at maipatutupad sa korte.
Ano ang Nagbabago Kapag Notaryado
- Nagiging public document ito, at may presumption ng regularity — hindi mo na kailangang ipatawag ang saksi para lang patunayan ang pirma;
- Self-authenticating ito sa korte, kaya mas mabilis ang paglitis;
- Mas mahirap tanggihan ang pirma — kailangan ng malinaw at kapani-paniwalang ebidensya para pabulaanan ito; at
- Nagiging kwalipikado ito para ipaparehistro sa Registry of Deeds, LTO, SEC, at iba pang ahensiya.
Kailan Talaga Ito Kailangan
Hindi para sa bisa, kundi para sa pagpaparehistro at pagtanggap ng mga ahensiya:
- Deed of Absolute Sale ng lupa o bahay — hindi ito matatanggap ng BIR at Registry of Deeds kung hindi notaryado;
- Special Power of Attorney — halos lahat ng bangko at ahensiya ay hinihingi itong notaryado; kung ginawa sa ibang bansa, kailangan ng apostille o consularization;
- Real estate mortgage at chattel mortgage — para maiparehistro at magkaroon ng bisa laban sa ibang tao;
- Extrajudicial settlement ng mana; at
- Affidavit at anumang sinumpaang salaysay na isasampa sa ahensiya o korte.
Ano ang Hahanapin sa Notaryo
Hindi lahat ng tatak ay tunay na notarization. Bago ka magbayad, tiyakin ang mga ito:
- Ang notaryo ay may kasalukuyang commission at nagsasagawa sa loob ng teritoryong sakop nito;
- Personal kang humarap at nagpakita ng orihinal na valid ID — hindi photocopy;
- Naitala ang dokumento sa notarial register, at makikita ang doc no., page no., book no., at series;
- Ang petsa sa dokumento ay tugma sa aktwal na araw ng paglagda; at
- May opisyal na resibo ang binayaran mo.
Ang depektibong notarization ay hindi lamang nagpapahina ng dokumento — may pananagutan din ang notaryo, at maaaring maapektuhan ang buong transaksyon mo.
Praktikal na Payo
- Personal na humarap sa notaryo dala ang orihinal na valid ID — bawal ang notarization nang wala ka roon;
- Tiyaking naitala ang dokumento sa notarial register: hanapin ang doc no., page no., book no., at series;
- Huwag pumirma nang maaga sa labas at ipapadala lang — nagpapawalang-bisa ito sa notarization at may pananagutan ang notaryo;
- Kumuha ng sapat na notaryadong kopya kaagad — mas mahal at mahirap kunin ito mamaya; at
- Kahit hindi kailangan, ipa-notaryo pa rin ang mga kasunduang malaki ang halaga — mura ito kumpara sa gastos sa paglilitis.
Frequently Asked Questions
Valid ba ang kasunduang pirmado lang namin ng dalawa? Oo. Valid at maipatutupad ito basta kumpleto ang mga elemento. Ang kulang lang ay ang bentahe sa ebidensya at ang kakayahang iparehistro sa ilang ahensiya.
Puwede bang mag-notaryo nang hindi ako personal na haharap? Hindi. Kailangang personal kang humarap sa notaryo dala ang valid ID. Ang notarization na walang personal na paghaharap ay depektibo at may pananagutan ang notaryo.
Ano ang gagawin kung mali ang petsa o detalye sa notaryadong dokumento? Huwag itong burahin o palitan nang kamay. Magpagawa ng bagong dokumento o ng affidavit na nagtatama nito, at ipa-notaryo rin ito.
Notaryado ba dapat ang kontrata ng upa? Hindi ito kailangan para sa bisa, pero kung mahaba ang termino at ipaparehistro ninyo ito sa titulo, kailangan ang notarization. Mas ligtas din itong ebidensya sa anumang alitan.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung hindi ka sigurado kung kailangang ipa-notaryo ang dokumento mo o kung tama ang pagkakagawa nito, matutulungan ka naming suriin. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.