Sa karamihan ng kaso, valid ang kasunduan kahit hindi notaryado — ang mahalaga ay may pagsang-ayon, may bagay na pinag-uusapan, at may kapalit. Pero malaki ang idinaragdag ng notaryo: nagiging public document ito, hindi na kailangang patunayan pa sa korte na totoo ang pirma, at mas mahirap itong itanggi. May mga transaksyon din na talagang hinihingi ang notaryadong kasulatan, lalo na ang mga may kinalaman sa lupa at sa pagpaparehistro. Kaya kahit hindi kailangan, karaniwang sulit pa rin ito.
Isang karaniwang paniniwala: walang bisa ang kasunduang hindi notaryado. Hindi ito totoo sa karamihan ng sitwasyon — pero ang totoong sagot ay may nuance.
Kailan Valid ang Hindi Notaryadong Kasunduan
Ang kontrata ay nabubuo sa sandaling magkasundo ang dalawang panig sa bagay at sa kapalit. Kahit sulat-kamay lang sa papel, o kahit pasalita, may bisa ito sa pagitan ninyo. Ang notaryo ay hindi ang lumilikha ng kontrata — ito ay patunay na ikaw nga ang pumirma at malaya mong ginawa ito.
Ang Idinaragdag ng Notaryo
- Nagiging public document — may mas mataas na bigat sa korte;
- Hindi na kailangang patunayan ang pirma — ipinapalagay na tunay ito maliban kung may malinaw na patunay ng kabaligtaran;
- Mas mahirap itanggi — hindi na basta puwedeng sabihin ng kabila na hindi niya pirma iyon;
- May petsa na kinikilala — mahalaga ito kapag may tanong kung alin ang nauna; at
- Kailangan sa pagpaparehistro — hindi tatanggapin ng Registry of Deeds ang kasulatan sa lupa na hindi notaryado.
Kailan Talagang Kailangan
May mga transaksyon na hinihingi ng batas o ng ahensya na nasa notaryadong anyo:
- Kasulatan ng pagbili at pagbebenta ng lupa, para maipatala at mailipat ang titulo;
- Special power of attorney lalo na kung pagbebenta o pag-mortgage ang gagawin;
- Extrajudicial settlement ng mana, na kailangan ding ilathala;
- Mga dokumentong isusumite sa ahensya ng gobyerno na hayagang humihingi nito; at
- Mga kasulatang gagamitin sa ibang bansa, na dumadaan pa sa apostille.
Ang Praktikal na Sagot
Kung maliit ang halaga at magkakilala kayo, puwede nang simpleng nakasulat na kasunduan na may pirma at petsa, mas mabuti kung may testigo. Kung malaki ang halaga, kung may lupa, o kung may hulugang bayad sa mahabang panahon, magpa-notaryo. Ang gastos sa notaryo ay maliit kumpara sa gastos sa kasong nagsisimula sa pagtatalo kung sino ang pumirma.
Praktikal na Payo
- Kahit hindi notaryado, tiyaking may petsa, halaga, at pirma ng dalawang panig;
- Magpapirma ng testigo sa gilid ng kasunduan;
- Bigyan ng orihinal na kopya ang bawat panig, huwag lang litrato;
- Sa hulugan, isulat ang iskedyul ng bayad at ang mangyayari kapag nalampasan ito; at
- Itago ang lahat ng resibo bilang patunay ng pagtupad.
Frequently Asked Questions
May bisa ba ang kasunduang sulat-kamay lang? Oo, sa pagitan ng dalawang panig. Ang mahalaga ay may pagsang-ayon, may bagay na pinag-uusapan, at may kapalit. Mas mahirap lang itong patunayan sa korte.
Ano ang idinaragdag ng notaryo sa kontrata? Nagiging public document ito, kaya hindi mo na kailangang patunayan pa na tunay ang pirma. Mas mahirap itong itanggi ng kabilang panig.
Kailan talaga kailangan ang notaryadong kasulatan? Sa mga transaksyon sa lupa na ipapatala, sa special power of attorney na para sa pagbebenta, sa extrajudicial settlement, at sa mga dokumentong hinihingi ng ahensya sa ganitong anyo.
Puwede bang ipa-notaryo ang lumang kasunduan? Puwede kayong bumalik sa notaryo at pumirma muli sa harap niya sa kasalukuyang petsa. Hindi puwedeng ilagay ang lumang petsa sa notaryal na bahagi.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may pipirmahan kayong kasunduan at hindi ninyo alam kung kailangan ba ng notaryo, mabuting itanong bago pa pumirma. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.