Ang SALN ay ang Statement of Assets, Liabilities and Net Worth — isang taunang deklarasyon ng ari-arian, utang, at kayamanan ng isang lingkod-bayan at ng kaniyang asawa at mga anak na wala pang hustong gulang. Halos lahat ng opisyal at empleyado ng gobyerno ay obligadong maghain nito sa ilalim ng Code of Conduct and Ethical Standards for Public Officials (RA 6713). Isinusumite ito paglagay sa puwesto, taon-taon sa itinakdang deadline sa Abril, at muli kapag umalis ka sa serbisyo.
Para sa marami, ang SALN ay isa lang sa mga papel na pinipirmahan tuwing Abril. Pero ito rin ang pinakamadalas na pinagmumulan ng administratibong kaso sa gobyerno — hindi dahil sa malaking kayamanan, kundi dahil sa maliliit na pagkakamali sa pagpuno.
Sino ang Dapat Maghain
- Lahat ng opisyal at empleyado ng gobyerno, mula sa pinakamataas hanggang sa rank-and-file;
- Kasama ang mga nasa government-owned at controlled corporations at ang mga state university;
- Hindi kasama ang mga naglilingkod sa honorary na katayuan, ang mga manggagawang manwal, at ang mga pansamantalang manggagawa gaya ng nakasaad sa batas; at
- Kasama ang asawa at ang mga anak na wala pang hustong gulang na kasama sa tahanan — iisang SALN para sa mag-asawang parehong nasa gobyerno.
Ano ang Nilalaman
- Assets — totoong ari-arian gaya ng lupa at bahay, at personal na ari-arian gaya ng sasakyan, ipon, at puhunan;
- Liabilities — lahat ng utang, kasama ang loan sa bangko, sa GSIS, at sa mga kooperatiba;
- Net worth — ang kabuuang ari-arian bawas ang utang;
- Business interests at financial connections mo at ng asawa mo; at
- Kamag-anak sa gobyerno hanggang sa ikaapat na antas ng pagkakamag-anak.
Kailan Ito Isinusumite
- Sa paglagay sa puwesto — sa loob ng maikling panahong itinakda ng batas;
- Taon-taon — sa itinakdang deadline sa Abril, na sumasaklaw sa katayuan mo noong katapusan ng nakaraang taon;
- Sa pag-alis sa serbisyo — may hiwalay na SALN sa paghihiwalay; at
- Ipinapasa ito sa opisinang itinakda para sa iyong sangay ng gobyerno.
Praktikal na Payo
- Deklarahin ang ari-arian sa acquisition cost, hindi sa kasalukuyang halaga sa merkado, maliban kung iba ang hinihingi ng form;
- Huwag kalimutan ang maliliit na utang at ang mga ari-ariang nakapangalan sa asawa mo;
- Magtago ng kopya ng bawat taon — ang paghahambing ng taon-taon ang unang tinitingnan sa imbestigasyon;
- Kung may pagkakamali sa nakaraang taon, itanong ang tamang paraan ng pagtatama bago pa may magtanong sa iyo.
Frequently Asked Questions
Kailangan ba talaga ng rank-and-file na mag-file ng SALN? Oo. Sakop nito ang halos lahat ng opisyal at empleyado ng gobyerno, hindi lang ang mataas na posisyon, maliban sa mga tiyak na nakasaad sa batas.
Kasama ba ang ari-arian ng asawa ko? Oo. Kasama ang ari-arian at utang ng asawa at ng mga anak na wala pang hustong gulang na kasama sa tahanan. Iisang SALN kung parehong nasa gobyerno ang mag-asawa.
Anong halaga ang ilalagay sa lupa at bahay? Karaniwang ang acquisition cost o ang halagang nakasaad sa dokumento ng pagkuha, maliban kung ibang batayan ang hinihingi ng form. Sundin ang instruksiyon sa mismong form.
Ano ang gagawin kung may namali ako sa lumang SALN? Itanong sa human resource office ang tamang paraan ng pagtatama at gawin ito nang kusa. Mas magaan ang kusang pagtatama kaysa sa natuklasan sa imbestigasyon.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may katanungan ka sa pagpuno o pagtatama ng SALN mo, matutulungan ka naming timbangin ang tamang hakbang. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.