Ang pinakamalaki ay ang standard deduction na limang milyong piso para sa residente o mamamayan, na hindi na kailangang patunayan ng resibo. Kasunod ang family home na hanggang sampung milyong piso, ang mga hindi nabayarang utang at mortgage, ang mga buwis na hindi pa nababayaran, at ang netong parte ng naiwang asawa sa community o conjugal property. Hindi na deductible ang gastos sa libing at sa huling karamdaman.
Maraming pamilya ang nagbabayad ng mas malaki kaysa dapat dahil hindi nila ginamit ang lahat ng deduction. Ang buwis ay anim na porsyento ng net estate — kaya bawat pisong bawas sa base ay tunay na tipid.
Ang Standard Deduction
Ito ang pinakamalaki at pinakamadali: limang milyong piso para sa mamamayan o residente, awtomatikong ibinabawas nang walang kailangang resibo o patunay. Para sa hindi residenteng dayuhan, mas maliit ang halagang ito. Ang epekto: maraming maliliit na estate ang lumalabas na walang babayarang buwis pagkatapos ng deduction na ito.
Ang Family Home
Ang halaga ng family home ay ibinabawas hanggang sa itinakdang limitasyon na sampung milyong piso. May mga kondisyon:
- Ito ang aktwal na tirahan ng namatay at ng kanyang pamilya, na karaniwang pinapatunayan ng sertipiko ng barangay;
- Ang ibinabawas ay ang parte ng namatay sa halaga nito, hindi ang buong halaga kung community o conjugal ito;
- Hindi lalampas ang bawas sa aktwal na halaga o sa limitasyon, alinman ang mas mababa; at
- Kailangang kasama ang halaga nito sa gross estate bago ito ibawas.
Ang Iba Pang Deduction
- Claims against the estate — mga hindi nabayarang utang na may nakasulat na patunay at, kung pautang, may tamang notaryadong dokumento;
- Unpaid mortgage — ang natitirang balanse sa ari-ariang kasama sa gross estate;
- Mga buwis na naipon bago ang kamatayan at hindi pa nababayaran;
- Claims against insolvent persons — utang ng ibang tao sa namatay na hindi na makokolekta, basta kasama ito sa gross estate;
- Property previously taxed — ang tinatawag na vanishing deduction para sa ari-ariang binuwisan na sa isang naunang kamatayan sa loob ng maikling panahon;
- Transfers for public use — ipinamana sa gobyerno para sa pampublikong layunin; at
- Ang netong parte ng naiwang asawa sa community o conjugal property — ito ay sa kanya na at hindi mana.
Ang Hindi Na Deductible
Sa ilalim ng kasalukuyang batas, hindi na deductible ang gastos sa libing, ang gastos sa huling karamdaman, at ang mga gastos sa paglilitis ng settlement. Pinalitan ang mga ito ng mas malaking standard deduction. Marami pa ring nagdadala ng mga resibo ng libing sa BIR na hindi na naman gagamitin.
Ang Mga Deduction na Madalas Nakakalimutan
Sa mga return na binabalikan namin, ito ang pinakamadalas na hindi nagamit — at bawat isa ay tunay na pera:
- Ang netong parte ng naiwang asawa sa community o conjugal property — ang pinakamalaking nakakaligtaan, dahil hindi ito bahagi ng estate;
- Ang unpaid mortgage, na nangangailangan lang ng statement of account mula sa bangko;
- Ang vanishing deduction kung ang ari-arian ay binuwisan na sa isang naunang kamatayan sa loob ng maikling panahon — karaniwan ito kapag sunod-sunod ang namatay sa pamilya;
- Ang mga buwis na naipon bago ang kamatayan at hindi pa nababayaran, gaya ng amilyar; at
- Ang claims against insolvent persons — utang sa namatay na hindi na makokolekta.
Bawat isa sa mga ito ay nangangailangan ng dokumento, at doon nabibigo ang karamihan. Ang payo namin: bago pa mag-file, gumawa ng listahan ng mga bawas na inaangkin ninyo at ilagay sa tabi ng bawat isa kung anong papel ang magpapatunay nito. Kung walang maisulat kayong dokumento, malamang hindi ito papasa — at mas mabuting malaman iyon ngayon kaysa sa bintana ng BIR.
Praktikal na Payo
- Kumuha ng sertipiko ng barangay para sa family home — simple lang pero madalas nakakalimutan;
- Humingi ng statement of account sa bangko para sa natitirang mortgage sa araw ng kamatayan;
- Ilista ang lahat ng utang na may dokumento — ang walang papel ay mahirap i-deduct;
- Ipa-compute ang parte ng naiwang asawa bago pa ang lahat — malaki ang epekto nito sa buwis.
Frequently Asked Questions
Kailangan ba ng resibo para sa standard deduction? Hindi. Ito ay awtomatikong ibinabawas nang walang kailangang patunay, kaya ito ang pinakamadaling malaking bawas sa estate tax.
Deductible pa ba ang gastos sa libing? Hindi na sa ilalim ng kasalukuyang batas. Pinalitan ito ng mas malaking standard deduction, kaya hindi na kailangang ipunin ang mga resibo ng libing para sa layuning ito.
Buong halaga ba ng bahay ang naibabawas bilang family home? Hindi. Ang ibinabawas ay ang parte ng namatay sa halaga nito, at may itinakdang limitasyon. Kung community o conjugal ang bahay, kalahati lang niyon ang nasa estate.
Puwede bang ibawas ang utang sa kamag-anak na walang papel? Mahirap. Kailangan ng nakasulat na patunay, at para sa pautang ay may karagdagang pormalidad. Kung walang dokumento, malamang hindi ito tatanggapin ng BIR.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung gusto ninyong masiguro na nagamit ninyo ang lahat ng deduction sa estate tax, matutulungan namin kayong suriin ito. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.