Kailangan ang pirma ng lahat ng tagapagmana — walang majority rule sa extrajudicial settlement. Kung may ayaw pumirma, hindi puwedeng ituloy ang deed. Ang mga pagpipilian ay: makipag-ayos at alamin ang tunay na dahilan, bilhin ang kanyang parte, o ihain ang judicial partition sa korte kung saan ang hukom na ang maghahati kahit ayaw niya.
Ito marahil ang pinakamadalas na sagabal sa mga estate: siyam na magkakapatid ang pumayag, iisa ang ayaw pumirma, at natigil ang lahat. Walang panuntunang “majority wins” sa extrajudicial settlement. Kailangan ang lahat.
Bakit Kailangan ang Lahat
Ang extrajudicial settlement ay isang kontrata sa pagitan ng mga heirs. Walang hukom na nagpapatibay nito, kaya ang tanging basehan ng bisa nito ay ang pagsang-ayon ng bawat isa. Kapag may nawawalang pirma, ang deed ay hindi nakakabuklod sa taong iyon, at hindi ito tatanggapin ng Registry of Deeds para sa paglilipat ng titulo.
Huwag subukan ang mga shortcut na ito — lahat ay mabigat na problema: pagpirma para sa iba, paggamit ng lumang SPA, paglagay ng “waiver” na hindi naman niya pinirmahan, o ang paglabas ng deed na nagsasabing siya ay patay na o hindi mahanap gayong hindi totoo.
Alamin Muna ang Tunay na Dahilan
- Hindi siya kuntento sa hatian — ipakita ang buong listahan at ang batayan ng bawat parte;
- May naunang usapin — halimbawa, may naunang natanggap na lupa ang isa at gusto niyang ma-collate ito;
- Nasa ibang bansa siya — hindi naman ayaw, kulang lang ang consularized o apostilled na SPA;
- Gusto niyang manatiling buo ang ari-arian — puwedeng ayusin sa pamamagitan ng co-ownership agreement sa halip na paghahati; at
- Hindi siya kilala o hindi mahanap — ibang problema ito na nangangailangan ng korte.
Ang Remedyo: Judicial Partition
Kung talagang walang kasunduan, ang tamang aksyon ay judicial partition — isang kaso sa korte kung saan hinihiling na ideklara ang mga heirs at hatiin ang ari-arian. Doon, hindi na kailangan ang pahintulot ng lahat: ang korte na ang magpapasya.
- Kung mahahati nang pisikal ang lupa, magtatalaga ng commissioners ang korte para gawin ito;
- Kung hindi ito praktikal na hatiin, puwedeng iutos na ibenta ito at hatiin ang pera;
- Puwedeng utusan ang isang heir na bayaran ang iba kapalit ng buong ari-arian; at
- Karaniwang nauuwi ito sa compromise agreement sa gitna ng kaso.
Ang Mga Bagay na Hindi Ninyo Dapat Gawin
Sa gitna ng pagkabinbin, may mga pamilyang napupunta sa mga shortcut na mas malaki ang pinsala kaysa sa problemang inaayos:
- Huwag pumirma para sa iba, kahit kapatid mo pa siya at kahit sinabi niya sa telepono na sige;
- Huwag gumamit ng lumang SPA na para sa ibang layunin o na nawalan na ng bisa;
- Huwag magdeklarang patay o hindi mahanap ang isang taong buhay at kilala ninyo kung nasaan;
- Huwag maglagay ng waiver na hindi niya aktwal na pinirmahan sa harap ng notaryo; at
- Huwag ibenta ang buong lupa gayong hindi lahat ay pumayag.
Ang lahat ng ito ay nagpapawalang-bisa sa settlement at nagdadagdag ng personal na pananagutan sa mga pumirma. Ang mas mabagal pero tamang daan ay laging mas mura sa dulo.
Praktikal na Payo
- Magpadala ng pormal na demand letter na naglalaman ng buong listahan at ng iminumungkahing hatian — nagbabago ang ihip ng hangin kapag pormal na;
- Subukan ang barangay o ang isang mediator sa pamilya bago pumunta sa korte;
- Bayaran ang estate tax kahit hindi pa tapos ang usapan — hindi naghihintay ang BIR sa inyong away;
- Idokumento ang lahat ng alok at tugon — makakatulong ito sa korte kung saan hahatulan din kung sino ang matigas.
Frequently Asked Questions
Puwede bang ituloy kung karamihan sa amin ay pumayag? Hindi. Kailangan ang pirma ng lahat ng heirs. Kapag may nawawala, hindi ito tatanggapin ng Registry of Deeds at hindi ito nakakabuklod sa hindi pumirma.
Nasa abroad ang kapatid ko — paano siya makakapirma? Puwede siyang magbigay ng special power of attorney na consularized sa embahada o apostilled sa bansang kinaroroonan niya, at ang kinatawan niya ang pipirma dito.
Paano kung matagal nang nawawala ang isang heir? Kailangang dumaan sa korte. Depende sa haba ng panahon at sa mga pangyayari, may proseso para sa deklarasyon ng presumptive death o para sa pag-apoint ng kinatawan.
Puwede ko bang bilhin na lang ang parte niya? Puwede, at madalas ito ang pinakamabilis. Gawin ito sa isang deed of sale of hereditary rights na notaryado, at bantayan ang buwis na kaakibat nito.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may isang tagapagmanang ayaw pumirma at natigil na ang lahat, matutulungan ka naming buksan muli ang usapan o ihain ang tamang kaso. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.