Unahin ang accounting — may karapatan kang makita ang libro at ang record ng negosyo, at ito ang batayan ng lahat ng usapan. Pagkatapos, subukan ang buyout o ang mediation. Ang korte ay huling daan: maaari kang humingi ng dissolution, accounting, at receivership kung may seryosong paglabag o kung imposible nang magpatuloy ang negosyo.
Ang away ng magkasosyo ay bihirang tungkol sa isang isyu lamang. Karaniwan itong tungkol sa pera na hindi maipaliwanag, sa desisyong ginawa nang mag-isa, at sa trabahong hindi pantay.
Unahin ang Numero, Hindi ang Emosyon
May karapatan ang bawat partner sa tunay at buong impormasyon tungkol sa negosyo, at may karapatan siyang tingnan ang libro. Ito ang unang hilingin nang nakasulat:
- Bank statement ng negosyo sa nakaraang mga taon;
- Listahan ng asset, imbentaryo, at receivable;
- Listahan ng utang at ng kontrata;
- Record ng drawings at sahod ng bawat partner; at
- Buwis at mga ulat na naisumite.
Ang tumangging magbigay nito ay nagpapahina sa sariling posisyon — at ito ay batayan ng aksyon para sa accounting.
Ang Tungkulin ng Katapatan
Ang partner ay may tungkuling fiduciary sa kasosyo niya. Hindi siya maaaring kumita nang lihim mula sa transaksyon ng negosyo, at kung gumamit siya ng pondo o pagkakataon ng partnership para sa sarili, may obligasyon siyang isauli ito. Ito ang pinakamalakas na batayan sa maraming away.
Ang Mga Solusyon
- Buyout — bibilhin ng isa ang bahagi ng isa, batay sa pagpapahalagang napagkasunduan o ng third-party appraiser;
- Paghahati ng negosyo — kung may dalawang sangay o dalawang linya ng produkto;
- Mediation o arbitration — mas mabilis at pribado kaysa korte, lalo na kung may clause sa kasunduan; at
- Dissolution sa korte — kung may seryosong paglabag, kawalan ng kakayahan, o kung nalulugi na ang negosyo.
Kapag May Panganib sa Ari-arian
Kung may senyales na inililipat, itinatago, o inuubos ang pondo ng negosyo, kumonsulta agad. May mga pansamantalang remedyo sa korte gaya ng receivership at injunction, ngunit mabilis dapat ang pagkilos at kailangan ng malakas na ebidensya.
Ang Ebidensyang Kailangan Mo
Sa away ng magkasosyo, ang panalo ay hindi sa mas malakas magsalita kundi sa may mas malinis na record. Simulan sa pagtitipon ng mga ito habang may access ka pa:
- Bank statement ng negosyo, hindi lang ng huling buwan kundi ng ilang taon;
- Resibo at bank record ng iyong ambag sa puhunan;
- Chat at email na nagpapakita ng napagkasunduan at ng mga desisyon;
- Listahan ng asset, ng imbentaryo, at ng receivable; at
- Buwis at ulat na naisumite sa BIR at sa lokal na pamahalaan.
Gumawa ng kopya ngayon at itago ito sa labas ng opisina. Sa maraming away, ang unang ginagawa ng isang panig ay putulin ang access ng kabila sa sistema at sa dokumento.
Praktikal na Payo
- Huwag baguhin ang kandado o ang signatory nang mag-isa — puwede itong maging kaso laban sa iyo;
- Huwag mag-post sa social media — nasisira nito ang negosyong pinaglalaban mo;
- Ipagpatuloy ang normal na operasyon habang nag-uusap;
- Kumuha ng kopya ng lahat ng dokumento ngayon, habang may access ka pa; at
- Ilagay ang mediation clause sa susunod mong kasunduan sa negosyo.
Frequently Asked Questions
May karapatan ba akong makita ang libro ng negosyo? Oo. May karapatan ang bawat partner sa tunay at buong impormasyon at sa pagsusuri ng libro. Hilingin ito nang nakasulat.
Puwede ko bang pilitin ang kasosyo kong bilhin ang bahagi ko? Hindi mo siya mapipilit nang wala sa kasunduan, ngunit maaari kang humingi ng dissolution at liquidation sa korte kung hindi na kayo magkasundo.
Ano ang gagawin kung ginagamit niya ang pondo para sa sarili? May tungkulin siyang isauli ang kita mula rito. Tipunin ang bank record at ang resibo, at kumonsulta tungkol sa accounting at sa posibleng kasong kriminal.
Puwede bang mediation muna bago korte? Oo, at madalas itong mas mabilis at mas mura. Kung may mediation o arbitration clause ang kasunduan ninyo, kailangan pa ngang sundin ito muna.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may alitan kayo ng kasosyo at hindi na malinaw ang pera ng negosyo, matutulungan ka naming humingi ng accounting at pumili ng daan. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.