Hindi puwedeng pilitin. Sa ilalim ng RA 9255, ang paggamit ng apelyido ng ama ay nakasalalay sa hayag na pagkilala niya sa anak — sa pamamagitan ng pirma sa birth certificate, sa isang pampublikong dokumento, o sa isang sulat-kamay na kasulatan. Kung tumanggi siya, walang magagawa ang Local Civil Registrar. Ang natitirang daan ay kaso sa korte para patunayan ang filiation. Mahalagang tandaan: ang sustento at karapatan sa mana ng anak ay hindi nakasalalay sa apelyido.
Ito ang isa sa pinakamasakit na sitwasyon sa civil registry, at ang unang bagay na dapat malaman ay ito: ang apelyido at ang karapatan ng bata ay dalawang magkaibang usapin. Kahit walang pirma sa apelyido, may karapatan pa rin ang anak.
Bakit Hindi Puwedeng Pilitin
Ang batayan ng paggamit ng apelyido ng ama ay ang kanyang pagkilala sa anak. Hindi ito basta pahintulot; isa itong pag-amin na siya nga ang ama. Kaya walang tanggapang makakapagpilit ng lagda, at walang lagdang mabibili — ang pekeng pirma ay may kaakibat na kasong kriminal at maaaring maging dahilan ng pagkansela ng buong talaan.
Ang mga Anyo ng Pagkilala
- Pirma sa birth certificate bilang ama, sa panahon ng pagrehistro;
- Pampublikong dokumento — halimbawa, isang notaryadong salaysay ng pagkilala;
- Sulat-kamay na kasulatan na siya mismo ang sumulat at pumirma; at
- Utos ng korte matapos mapatunayan ang filiation.
Kung Tumanggi Talaga Siya
Ang daan ay kaso sa korte para patunayan ang pagiging ama. Ipunin ang mga ebidensya: mga mensahe at sulat na umaamin siya, mga litrato, mga resibo ng suportang ibinigay, salaysay ng mga saksi, at kung kinakailangan, ang DNA testing na tinatanggap na ng mga korte sa Pilipinas. Kapag naipanalo ito, ang desisyon ang magiging batayan ng pagbabago sa civil registry.
Ang Ebidensyang Ipunin Ngayon
Kung may posibilidad na mauwi ito sa korte, magsimula nang mangalap habang sariwa pa ang lahat. Ang pinakamalakas ay ang mga bagay na gawa niya mismo: mga mensahe kung saan tinatawag niyang anak ang bata, mga larawan nilang magkasama, mga resibo ng padala o ng gastusin sa ospital, at anumang pormang pinirmahan niya kung saan nakalista ang bata.
Mag-screenshot ng mga mensahe kasama ang petsa at ang numero, at itago ang mga ito sa higit sa isang lugar. Nawawala ang mga account, napapalitan ang telepono, at ang ebidensyang naaalala mo lamang ay hindi ebidensya sa korte.
Isulat din ang listahan ng mga taong nakakaalam — ang mga kasamahan sa trabaho, ang mga kapitbahay, ang komadrona. Habang tumatagal, lumilipat sila, nakakalimot sila, at may namamatay. Ang isang maikling listahan ngayon ay maaaring maging pundasyon ng iyong kaso pagkalipas ng mga taon.
Ang Hindi Dapat Kalimutan
- Ang sustento ay obligasyon ng ama kapag napatunayan ang filiation, may apelyido man o wala;
- Ang karapatan sa mana ng anak sa labas ng kasal ay hindi nakasalalay sa apelyido;
- Ang apelyido ng ina ay hindi kapintasan — wasto at kumpleto ang talaan ng bata sa ganitong anyo.
Frequently Asked Questions
Puwede bang basta ilagay ang apelyido ng ama sa birth certificate? Hindi. Kung walang wastong pagkilala, ang entry ay maaaring kuwestiyunin at kanselahin, at may pananagutan ang naglagay nito nang walang basehan.
Kailangan ba ng apelyido ng ama para makakuha ng sustento? Hindi. Ang batayan ng sustento ay ang filiation, hindi ang apelyido. Ang mahalaga ay mapatunayan na siya nga ang ama.
Puwede bang magbago ang isip niya sa hinaharap? Oo. Anumang oras ay maaari siyang pumirma ng wastong pagkilala, at mula roon ay maaaring ihain ang affidavit sa LCR para magamit ang kanyang apelyido.
Ano ang mangyayari kapag namatay siya nang hindi kumikilala? May mga batayan pa ring maaaring gamitin pagkatapos ng kanyang kamatayan, at may mga batayang kailangang ihain habang buhay pa siya. Kumonsulta agad dahil mahalaga ang panahon dito.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung ayaw kumilala ng ama sa anak ninyo, matutulungan namin kayong timbangin ang mga daang bukas at ang ebidensyang kailangan. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com.