Sa unang buwan, tatlong bagay ang mahalaga: ang mga dokumento, ang paghinto ng mga tumatakbong obligasyon, at ang mga deadline. Kumuha ng maraming kopya ng PSA death certificate, abisuhan ang mga bangko at ahensiya, ihinto ang auto-debit, at simulan ang inventory ng ari-arian at utang. Tandaan ang estate tax: may itinakdang panahon para maghain ng return mula sa petsa ng kamatayan, at tumatakbo ang interes at multa kapag lumampas.
Magulo ang unang buwan at hindi ito panahon ng malalaking desisyon. Pero may mga bagay na kung maaantala ay magiging mas mahal at mas mahirap. Ito ang praktikal na listahan.
Unang Linggo: Mga Dokumento
- Kumuha ng maraming kopya ng death certificate — hindi bababa sa sampu;
- Suriin ang bawat detalye sa sertipiko bago pa ito mamigay;
- Ipunin ang mga papel: titulo, polisiya, passbook, kontrata, at ID; at
- Alamin kung may naiwang huling habilin at kung saan ito nakatago.
Ikalawang Linggo: Ihinto ang Dumadaloy
- Abisuhan ang bangko at e-wallet at ihinto ang mga auto-debit;
- Huwag gamitin ang ATM at card ng namatay;
- Iulat ang pagkamatay sa SSS o GSIS para hindi magpatuloy ang pension; at
- Kanselahin ang mga subscription, pero huwag munang ihinto ang premium ng insurance at ang amilyar.
Ikatlong Linggo: Ang Mga Benepisyo
- Maghain ng claim sa SSS o GSIS para sa death at funeral benefit;
- Maghain sa PhilHealth at Pag-IBIG;
- Kausapin ang employer para sa final pay, 13th month, at benepisyo ng kompanya; at
- Hanapin ang lahat ng insurance at maghain sa bawat isa.
Ikaapat na Linggo: Ang Estate
- Gumawa ng inventory ng lahat ng ari-arian at utang sa petsa ng kamatayan;
- Ilista ang lahat ng heirs at kunin ang kanilang mga dokumento;
- Kumuha ng TIN para sa estate at magtanong tungkol sa estate tax; at
- Kumonsulta bago pumirma ng kahit anong waiver o kasunduan.
Ang Deadline na Huwag Kalimutan
May itinakdang panahon ang batas para maghain ng estate tax return mula sa petsa ng kamatayan, at may kaakibat na interes at surcharge ang paglampas dito. May paraan para humiling ng palugit sa ilang sitwasyon, at may paraan ding maghulog. Ang pinakamahal na pagkakamali ay ang pagtulog sa loob ng unang taon.
Frequently Asked Questions
Ano ang pinaka-una kong dapat gawin? Kumuha ng maraming kopya ng death certificate at suriin ang bawat detalye nito. Halos lahat ng kasunod ay nakasalalay dito.
Kailangan bang magmadali sa paghahati ng ari-arian? Hindi sa paghahati, pero oo sa mga deadline ng buwis at ng mga claim. Ang paghahati ay puwedeng pag-usapan nang mahinahon.
Puwede bang gumalaw sa bangko habang wala pang settlement? May proseso ang bangko para dito, kasama ang withdrawal na may kaltas na buwis. Huwag gamitin ang ATM ng namatay.
Kailan dapat kumonsulta sa abogado? Bago pumirma ng kahit anong waiver, kasunduan, o quitclaim, at kapag may ari-ariang lupa o negosyong kasangkot.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung kagagaling lang ninyo sa pagkawala ng kaanak at hindi ninyo alam kung saan magsisimula, matutulungan ka naming gumawa ng malinaw na plano. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.