Ang RA 6713 ang nagtatakda ng pamantayan ng asal ng lahat ng opisyal at empleyado ng gobyerno — mabilis na pagtugon sa publiko, pagsasapubliko ng SALN, at pagbabawal sa pagtanggap ng regalo at sa ilang side business. Ang paglabag ay may administratibong parusa, at may ilang paglabag na may kaakibat pang kasong kriminal.
Hindi lahat ng maling gawi sa gobyerno ay korapsyon. Marami ay paglabag sa code of conduct, at ito ang mas madalas na basehan ng reklamo ng ordinaryong tao.
Ang Mga Pangunahing Tungkulin
Sa ilalim ng RA 6713, ang bawat opisyal at empleyado ay may tungkuling:
- Tumugon sa liham at kahilingan ng publiko sa loob ng makatuwirang panahon;
- Aksiyunan ang dokumento nang mabilis at ipaalam kung kanino ito nakabinbin;
- Magbigay ng impormasyon sa publiko tungkol sa mga transaksyon, maliban sa mga kumpidensyal; at
- Manatiling propesyonal, patas, at magalang sa serbisyo.
Ang SALN
Kailangang maghain ng Statement of Assets, Liabilities and Net Worth taun-taon ang lahat ng opisyal at empleyado. Pampubliko ito at maaaring hilingin. Ang hindi paghahain, huling paghahain, o hindi wastong deklarasyon ay may kaakibat na pananagutan — at madalas itong panimula ng mas malaking imbestigasyon tungkol sa hindi maipaliwanag na yaman.
Ang Mga Ipinagbabawal
- Pagtanggap ng regalo kaugnay ng tungkulin — may makitid na eksepsiyon para sa mga walang halaga at hindi nakakaimpluwensya;
- Paghawak ng interes na salungat sa tungkulin, gaya ng negosyong may transaksyon sa sariling opisina;
- Pagsisiwalat o paggamit ng kumpidensyal na impormasyon para makinabang; at
- Ang mga hangganan pagkatapos umalis sa serbisyo — may panahong bawal makipagtransaksyon sa dating opisina tungkol sa mga bagay na hinawakan mo.
Paano Magreklamo
- Sa Ombudsman o sa Civil Service Commission, o sa disciplining authority ng ahensya;
- Maghanda ng sinumpaang salaysay at ilakip ang liham, resibo, at rekord ng pagpunta mo;
- Ilagay ang petsa ng bawat pagsubok mong makipag-ugnayan — ito ang nagpapakita ng hindi pagtugon; at
- Kung may hinihinging bayad na wala sa opisyal na listahan, banggitin din ang RA 3019 sa reklamo mo.
Frequently Asked Questions
Puwede bang humingi ako ng kopya ng SALN ng opisyal? Oo. Pampubliko ang SALN at may proseso ng paghiling sa tanggapang may hawak nito, karaniwang may nakasaad na layunin at ID requirement.
Nagbigay ako ng regalo bilang pasasalamat lang. Bawal ba? Mahigpit ang panuntunan sa regalo kaugnay ng tungkulin. May makitid na eksepsiyon para sa mga bagay na walang halaga, pero mas ligtas ang isang sulat ng pasasalamat kaysa regalo.
May negosyo ang empleyado na kaugnay ng opisina niya. Paglabag ba ito? Malamang, dahil ito ay conflict of interest. Maaari itong ireklamo sa Ombudsman o sa Civil Service Commission, at may mga kaso ring may kaakibat na pananagutang kriminal.
Ilang araw dapat sumagot ang ahensya sa liham ko? May itinakdang makatuwirang panahon sa RA 6713 at may mas tiyak na panahon sa Citizen's Charter ng bawat ahensya. Kapag lumagpas, may basehan kang magreklamo.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung hindi kayo pinapansin ng isang tanggapan o may nakita kayong maling gawi, may malinaw na ruta ng reklamo. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.