Ang arbitration ay paraan ng pag-aayos ng alitan sa labas ng korte, kung saan pinipili ninyo ang taong magdedesisyon — ang arbitrator — at ang desisyon niya ay nagbubuklod. Ginagamit ito kapag may arbitration clause sa kontrata o kapag pumayag ang dalawang panig na dito idulog ang alitan. Sinusuportahan ito ng ating Alternative Dispute Resolution Act, ang RA 9285. Ang award ay puwedeng kumpirmahin ng korte para maging maipapatupad, at makitid lamang ang batayan para ito tutulan.
Hindi lahat ng away ay kailangang dumaan sa korte. Sa maraming kontrata — lalo na sa konstruksyon, sa kalakalan, at sa negosyo — nakasulat na sa arbitration idudulog ang alitan.
Paano Ito Naiiba sa Korte
- Pinipili ninyo ang magdedesisyon — karaniwang eksperto sa larangan ng usapin;
- Pribado — hindi bukas sa publiko ang proseso;
- Mas mabilis — walang mahabang pila ng kaso;
- Mas nababaluktot — puwedeng pagkasunduan ang iskedyul at ang paraan;
- Karaniwang mas mahal sa harapan — kayo ang sumasagot sa bayad ng arbitrator; at
- Makitid ang apela — hindi tulad sa korte na puwedeng iakyat ang halos lahat.
Kailan Ito Nangyayari
Dalawang pangunahing dahilan: may arbitration clause sa pinirmahan ninyong kontrata, o pumayag kayo pagkatapos sumiklab ang alitan. Sa una, kapag naghain ka ng kaso sa korte gayong may arbitration clause, puwede itong itutol ng kabila at ipadala kayo sa arbitration.
Ang Award at ang Pagpapatupad
Ang desisyon ng arbitrator ay tinatawag na award. Nagbubuklod ito sa magkabilang panig. Para maipatupad ito tulad ng hatol ng korte, kailangan itong kumpirmahin sa tamang korte sa pamamagitan ng petisyon. Kapag nakumpirma, puwede na itong sundan ng writ of execution.
Makitid ang batayan para tutulan ang award: karaniwang tungkol ito sa katiwalian, sa kawalan ng kapangyarihan ng arbitrator, sa hindi pagbibigay ng pagkakataong marinig, o sa malinaw na paglabag sa proseso — hindi sa simpleng hindi pagsang-ayon sa desisyon.
Kailan Ito Mainam at Kailan Hindi
Mainam ito kapag teknikal ang usapin at kailangan ng magdedesisyong nakakaintindi ng larangan, kapag mahalaga ang pagiging pribado, at kapag gusto ninyong matapos nang mabilis. Hindi ito mainam kapag maliit ang halaga at hindi kayang sagutin ang bayad ng arbitrator, o kapag kailangan mo ng madaliang remedyo na mas mabilis makuha sa korte.
Praktikal na Payo
- Basahin ang kontrata mo bago magsampa — madalas nasa dulo ang arbitration clause;
- Tingnan kung anong institusyon ang tinukoy at ano ang tuntunin nila;
- Alamin ang tantiyang bayad bago pumasok — nagugulat ang marami dito;
- Kung may kailangan kang madaliang remedyo, tanungin kung puwede pa rin itong hingin sa korte; at
- Kapag may award ka na, huwag itong ipagpaliban — kumpirmahin ito para maipatupad.
Frequently Asked Questions
Obligado ba akong pumunta sa arbitration? Kung may arbitration clause sa pinirmahan mong kontrata, karaniwang oo. Puwede itong itutol ng kabila kapag naghain ka ng kaso sa korte at ipadala kayo sa arbitration.
Maipapatupad ba ang desisyon ng arbitrator? Oo, pero kailangan muna itong kumpirmahin sa tamang korte sa pamamagitan ng petisyon. Pagkatapos, puwede na itong sundan ng writ of execution.
Puwede bang iapela ang arbitration award? Makitid lamang ang batayan, tulad ng katiwalian, kawalan ng kapangyarihan ng arbitrator, o hindi pagbibigay ng pagkakataong marinig. Hindi sapat ang hindi pagsang-ayon sa desisyon.
Mas mura ba ang arbitration kaysa korte? Hindi laging. Kayo ang sumasagot sa bayad ng arbitrator, kaya mas mahal ito sa harapan. Pero mas mabilis, kaya madalas mas mura kung isasama ang halaga ng panahon.
This commentary is for general informational purposes only and does not constitute legal advice. For guidance specific to your situation, please consult a licensed attorney.
Kung may kontrata kang may arbitration clause at may alitan kayo ngayon, mahalagang malaman kung saan dapat idulog ito. Maaari kaming ma-contact sa Viber o WhatsApp, tumawag sa 0995 433 5550, o mag-email sa vivasnobles@gmail.com. Inaasahan naming makausap ka.